آتشکده بزرگ استخر
مسعودی، مورخ اسلامی، آتشکده بزرگ استخر فارس را دیده و چنین توصیف کرده است...
بنایی زیبا و با شکوه، با ستونهایی از سنگ یکپارچه که با قطر و ارتفاع حیرت انگیز، بر فراز آن اشکال عجیب و غریب از حیوانات و ... که از لحاظ شکل و عظمت انسان را به حیرت
می انداخت. در اطراف ساختمان، خندقی وسیع و دیواری از سنگهای عظیم با صور فراوانی بر آن .
مردم آن ناحیه، این صور را شمایل پیامبران سلف میدانند. بر قبور پادشاهان هخامنشی واقع در نقش رستم، آتشدانهایی دیده میشود که در آنها آتش مقدس در حال اشتعال است.
در ایران باستان سه آتشکده بسیار معروف و مشهور بودند. آتشکده مخصوص پادشاهان در آذربایجان، آتشکده موبدان و اصناف در استخر فارس، آتشکده کشاورزان و ... در شمال غربی نیشابور در کوههای ریوند .
آتشگاه را در مکانی قرار میدهند که اطراف آن باز باشد. در آتشکده، کانون ویژه ای برای افروختن آتش وجود دارد که جز(اتربان) یا موبد نگهبان آتش، کسی دیگر حق ورود به آن مکان را ندارد. اتربانان که به طرف آتش میروند، باید (پنام) یعنی دهان بند، ببندند تا دم ایشان آتش مقدس را نیالاید. در سمت راست آتشگاه، اتاقی وسیع و چهار گوش قرار دارد که به قسمتهای متعدد و مساوی تقسیم شده و هر یک را برای کار خاصی در نظر گرفته اند.
این اتاق را (یزشن گاه) یعنی مکان تشریفات عبادت میگویند. آفتاب نباید بر آتش بتابد، زیرا که آنرا آلوده میسازد. برای جلوگیری از تابش آفتاب بر آتش، آتشگاه را در وسط آتشکده میساختند.
آتش مقدس انواع گوناگون دارد. آتش خانه، آتش قبیله، آتش قریه، آتش آذران، آتش ایالت .
نگهبان آتش را (مانبذ) میگفتند. برای حراست و نگهداری آتش، هیئتی از روحانیون زیر نظر یک موبد، انجام وظیفه میکردند.
آتشکده به بوی کندر و سوختنی های معطر، دائما خوشبو است. آتش را با قطعات چوبی که طی مراسم ویژه مذهبی تطهیر شده، نگاه میداشتند. این چوبها غالبا از گیاهی بنام( هذانه اپنا) بود و روحانی نگهبان آتش، دائما به وسیله چوبی که آنرا (برسم) می خواندند و مطابق آداب ویژه ای بریده شده است، آتش را روشن و ادعیه ای را تلاوت میکند .
آنگاه روحانیون دیگر، (هومه) یا (هوم) را نثار میکنند. در اثنای قرائت ادعیه، روحانیون شاخه گیاه (هوم) را پس از تطهیر در هاون میکوبند .
آلات و ادوات آتشکده عبارتند از :
1 – هاون . برای فشردن هوم یا گیاه مخصوص، مورد استفاده است
2 – دسته هاون که برای همین منظور بکار میرود
3 – چوب برسم . موبد مخصوص، آتش را بوسیله آن مشتعل نگاه میدارد
4 – برسمدان
5 – کارد کوچک
6 – چند جام برای هوم و آب مقدس
7 – چند پیاله کوچک بنام (طشت) برای هوم. این طشت، نه سوراخ دارد
8 – رسن . ریسمانی کوچک از موی گاو که شاخه های (برسم) را با آن به هم میبندند
9 – سنگ بزرگی بنام (ارویس گاو) که چهار گوشه است و آلات مزبور را روی آن میگذارند
http://aryapersia3d.parsiblog.com
در بینش اشوزرتشت خداوند را باید در روشنایی جستجو کرد پس هر زرتشتی به هنگام نیایش رو به سوی روشنایی می کند، هرگونه روشنایی درنماز تفاوتی ندارد . نور خورشید ، ماه ، چراغ که یکی از آنها نیز می تواند روشنایی آتش باشد . از سوی دیگر ایرانیان باستان ، آتش را نماد موجودیت خود یا نمادی از هویت ملی خودیا اجاق می دانستند و به آن افتخار می کردند زیرا آتش از بین برندة ناپاکی ها و روشن کنندة تاریکی ها است ، گرما و انرژی آتش چرخ های صنعت و پیشرفت را به چرخش می آورد و آتش درونی انسان اندیشه او را به خـردِ بی پایان اهورایی پیوند میدهد ، پس زرتشتیان به پیروی از نیاکان خود همچنان آتش را در آتشکده ها پرستاری می کنند تا یادآور پویایی روشنایی در هستی باشد .زرتشتیان آتشکده ها را درِمهر یعنی راه ورود مهربانی ها می دانند ومحلی است برای پیمان بستن دو دلداده چون پاک وبی آلایش می دانند.