دَرِ مهر)آتشکده)

دوشنبه،  27 ارديبهشت (17 مي) روز جهاني ارتباطات است. شعار روز جهاني ارتباطات امسال از سوي مجمع جهاني جامعه‌ي اطلاعاتي"شهرهای بهتر، زندگی بهتر با فناوری اطلاعات و ارتباطات" نام نهاده شده‌است.  ارتباطات دارای پیشینه‌ي بسیاري در ایران است که از زندگی قبیله ای آغاز و در دوره هخامنشیان ساختار ارتباطی گسترده تری را در تاریخ می‌بینیم.

آن هنگامي‌ كه انسان زندگی قبیله ای را آغاز كرد، دود ، آتش و شاید هم از زمانی كه مهاجرات‌های بزرگ بشر آغاز شد؛ از دودمان­های بزرگ تاریخ و كشورگشایان نامی، داستان­هایی به ما رسیده است كه نشان می‌دهد روابط عمومی با تفاوت‌های اندك و با نام­های مردم‌داری و مانند آن مورد استفاده آنان بوده است.

مهمترین نمونه‌ي عالی از وسایل ارتباطی در ایران باستان که برای ایجاد دوستی و به عنوان روابط عمومی به كار رفته است، كتیبه ی بیستون شاهنشاه هخامنشی است كه بر صخره‌های كوه بیستون نقش بسته‌است. داریوش يكم اصلاحات فراواني را در روش‌های اداره‌ي مملکت انجام داد و این اصلاحات  به ايجاد تشكیلات كشوری و تنظیم مالیات و ایجاد خطوط ارتباطی انجاميد.  در این زمان داریوش برای مطرح شدن روش‌هایش برای نخستين‌ بار یك برنامه‌ي بزرگ روابط عمومی را براي نشان دادن كارهای خود به همه‌ي مردم سرزمين‌هاي تابع ایران و ایجاد دوستی در آنها اجرا كرد و در این راه از بهترین وسائلی كه آن زمان وجود داشت استفاده كرد.

 او فرمان داد به صخره‌های بلند كوه بیستون كه چشمه‌های دامنه های آن محل انراق كاروانیان ملت‌های بزرگ آن زمان چون آشوری‌ها و بابلی ها بود، كتیبه‌ی مفصلی به سه زبان نامور (:معروف) آن دوره یعنی پارسی باستان، ایلامی و بابلی بنویسند و نسخه هایی از آن را نیز به زبان‌های گوناگون به همه‌ي كشورهای پیرو ایران بفرستند تا مطالب آن در سراسر نقاط ایران بزرگ پخش شود.

در واقع این كتیبه همچون یك روزنامه‌ي دیواری‌است كه در آن زبان، جای ديگر وسایل امروز روابط عمومی همچون جرايد، تلويزیون، فیلم و .. را گرفته است.

بدون شک در آن روزگاران برنامه ی بهتر از این برای ایجاد دوستی، در عموم افراد و آشنا ساختن آنها به اسلوب یا روش جدیدی اداره امور کشور وجود نداشته و این گونه اطلاع رسانی و شرح حال امور در دنیای باستان، بی‌مانند به نظر می رسد و بر همین اساس این نمونه برجسته ای از اقداماتی است که در دنیای کهن در راستاي روابط عمومی انجام مي‌شده‌است.

داریوش پادشاه هخامنشی برای پاسداری از ارتباط و رسانیدن اخبار لازم به همه­ی مردم كه مهمترین اصول روابـــط عمومی است دست به کارهای مهمی در دوران باستان زد كه در زیر به آنها اشاره می شود.

۱ - برای نخستین بار چارپاخانه هایی (چهارپاخانه هایی) در سراسر ایران دایر كرد كه در آنها همیشه اسبهای تازه نفس حاضر بودند و به محض آنكه چارپا حامل پیام به آنجا می رسید، به تندي اسب خود را عوض می كرد و به حركت ادامه می داد. بدین ترتیب پیام مورد نظر به سریع ترین طرز ممكن تا دور افتاده ترین نقاط ایران ارسال می شد.

۲ - داریوش یك شبكه مخابراتی با استفاده از وسایل موجود آن زمان برای فرستادن پیامهای كوتاه و فوری به وجود آورد. این پیامها به وسیله‌ي نشانه­هایی كه با ایجاد دود در روز و آتش در شب بر روی ارتفاعات داده می شد به سرعت منتقل می شد و به نقاط دور دست كشور می رسید.

۳ - داریوش با وجود نبود چاپ و كاغذ و سایر وسایل پخش هشدار در آن روز مطالب مورد نظر خود را به گونه‌ي  بخش نامه مانند، به اطلاع كلی نواحی تابع ایران می رساند و برای این منظور از لوح‌های فلزی كه با خط میخی بر روی آنها نوشته می شد استفاده می كرد. به عنوان نمونه، پس از اقداماتی كه در سه سال اول فرمانروايي خود برای فرو نشاندن شورشهای ناشی از حكومت گئوماتا و برقراری حق و دادگری به عمل آورد فرمان داد شرح کاملی درباره این اقدامات در لوحهای فلزی نوشته و به همه­ی نواحی ایران بفرستند تا تمام افراد كشور از آن آگاه شوند و حُسن تفاهم و همكاری لازم در آنها به وجود آید.

۴ - وسیله دیگری كه داریوش برای این منظور به كار برد، كتیبه‌ی بیستون است. همان‌گونه كه گفتیم داریوش فرمان داد شرح فتوحات و یا فتح ها و سركوبی شورشیان و نظم و نسخ جدیدی را كه پدید آورده بود را بر صخره‌های بلند كوه بیستون كتیبه كنند و پیكر او را نیز با 9 نفر از سركردگان شورشی كه به فرمان او گردن نهاده بودند بر بالای آن كتیبه حجاری كند.

قابل ذكر است كه داریوش در عرصه روابط عمومی ایران كارهای بسیاری كرده است كه حتا پس از او نیز دولت‌ها و قوم‌های گوناگون هم استفاده می كردند و حتا در دوره‌ای، ساسانیان از وسایل روابط عمومی كه داریوش به وجود آورده همچنان استفاده می شد.

در همين راستا بخوانيد:

واکاوی کتاب بحث‌برانگیز «ایران در چهار کهکشان ارتباطی»